Het managen van grenzen aan de groei

Ik merk in Nederland weinig van het werk van Elinor Ostrom. De Amerikaanse professor Elinor Ostrom (1933-2012) heeft in 2009 als eerste vrouw een Nobelprijs voor de economie gewonnen. Het onderzoek van Elinor Ostrom besteedt aandacht aan de omgang van samenlevingen met ecosystemen. Zij kwam tot de conclusie dat veel maatschappijen een manier van omgang weten te creeëren waarbij voorkomen wordt dat voorraden uitgeput raken. Hierbij legde zij er nadruk op dat het politieke bestuur hierbij niet altijd even effectief is, het organiserend vermogen vanuit de samenleving zelf is soms veel effectiever.

Onze overheid is druk bezig om allerlei taken af te stoten en de burger op te peppen tot participatie. Ik heb het gevoel dat Elinor Ostrom voor een heleboel taken handvatten aanreikt op lokaal gemeenschapsniveau om die zaken goed te organiseren. Het is op z’n minst het proberen waard.

Er is meer naast de Publieke en de Private Zaak ….

Volgens Elinor Ostrom, kunnen goederen en diensten in vier categorieën langs twee dimensies worden ingedeeld:

  • Uitsluiting van mogelijke begunstigden
    Uitsluiting refereert aan hoe moeilijk het is om personen uit te sluiten van het gebruik van een goed of een dienst.
  • Vermindering van beschikbaarheid
    Vermindering refereert naar de mate dat consumptie van de ene persoon de beschikbaarheid van het goed of de dienst voor consumptie van anderen vermindert

PowerPoint Presentation

Voorbeelden:

Clubgoederen:              Theaters, sport- of hobby-clubs

Publieke goederen:        Vrede en veiligheid, defensie, kennis, brandweer, weersvoorspellingen

Private goederen:           Voedsel, kleding, auto’s

Collectieve Goederen:    Drinkwatervoorzieningen, meren, lucht, bossen, visgebieden, energie, niet-recyclebaar
afval, parkeerplaatsen

Hier zien we al één karakteristiek van haar werk. In dit simpele plaatje zitten al twee stromingen (communistisch, socialistisch en liberaal) braaf naast elkaar, die al heel lang elkaar de koppen in aan het slaan zijn. Voor het eerst wordt er gekeken wat werkt beter en waarom en waar geen van beide een goede oplossing bieden, is er een alternatief.

Laatste opmerking, dit schema wekt de indruk dat de aard van de goederen bepaald in welk kwadrant de goederen terecht komen, maar er is altijd een keuze of systeemcondities, die afwijkingen (met natuurlijk een aantal nadelen) mogelijk of noodzakelijk maken.

Het totaal systeem

Elinor Ostrom beschrijft collectieve goederen systemen (“Common Resource Pools”) als een open ecosysteem. Hieronder zie je het plaatje:

PowerPoint Presentation

Het systeem zit ingebed in een hogerliggend systeem, dat sociaal-economische en politieke randvoorwaarden bepaald (S). Verder is er een resource system, bijvoorbeeld een meer en daarin zwemmen vissen (resource units). Users (vissers) vangen de vissen uit het meer (interactie 1) en zeer vaak dreigt het meer overbevist te raken (interactie 2), waardoor de gebruikers op termijn onvoldoende inkomsten en eten uit het meer kunnen halen (uitkomst oude situatie).  Wat voor een regels (governance systeem) moeten we afspreken om deze situatie te voorkomen? Elinor Ostrom heeft dit systeem nog veel verder uitgewerkt en allerlei aspecten  geïdentificeerd, die in een analyse en herontwerp moeten worden meegenomen. Deze zijn niet vermeld, maar bij gebruik is het een waardevol overzicht, waarvan moet overwogen om deze wel of niet mee te nemen.

Niet door de overheid, maar door de gemeenschap

Opvallend is dat dit “governance” systeem niet door de overheid is opgelegd, maar spontaan door zelforganisatie in de gemeenschap ontstaat. Verder valt op dat het een lerend systeem is, als het “governance” systeem goed is opgezet worden de regels door de betrokkenen net zolang aangepast tot het systeem blijkt te werken.

Elinor Ostrom heeft honderden casussen onderzocht en komt tot een aantal interessante kritische succes factoren.

  • Goede gedefinieerde grenzen
    Individuen of huishoudens met rechten om “resource units” te onttrekken aan de “common resource pool” en de grenzen aan de “common resource pool” zelf zijn helder gedefinieerd.
  • Congruentie
    Het verdelen van de voordelen door toewijzingsregels is ongeveer evenredig met de kosten van ontrekken van “resource units” aan het “resource systeem”, zoals bepaald door kostenregels (wat telt wel mee in de kosten en wat niet).
    Er zijn regels voor het toe-eigenen van “resource units”, die restricties opleggen in tijf (hoelang mag er worden gevist), plaats (waar mag wel en niet worden gevist), technologie (sleepnetten niet toegestaan) en de hoeveelheid resource units (visquota). Deze regels zijn sterk lokaal bepaald.
  • Aanpassen van de operationele regels
    Diegene, die met de operationele regels te maken hebben mogen participeren in het proces om de operationele regels aan te passen
  • Controle
    Diegene, die actief de condities van de “common-pool-resources” (het meer) en het gedrag van gebruikers bewaken moeten aan de gebruikers verantwoording afleggen of zijn zelf gebruiker.
  • Redelijke sancties
    Gebruikers, die de regels overtreden, krijgen een sanctie opgelegd, afhankelijk van de context en de ernst van de overtreding door andere gebruikers of door aangestelde personen, die verantwoording afleggen aan de gebruikers of beide
  • Conflicten oplossen
    Gebruikers en aangestelde personen hebben snel toegang tot goedkope, lokale plaatsen om hun conflicten op te lossen
  • Recht op zelf-organisatie
    Het recht van gebruikers om hun eigen instituties in te richten wordt door de overheid erkend

Tenslotte voor collectieve goederen systemen, die onderdeel zijn van een groter systeem geldt aanvullend

  • Inbedding
    Collectieve goederen systemen zijn onderdeel en ingebed in een groter systeem met meerdere lagen

Toepassingen

Zoals gezegd, wij staan voor een heleboel uitdagingen als moderne samenleving.

Er zijn grenzen aan onze groei. Daar waar het gaat knellen, zullen we moeten kijken hoe we de beschikbare middelen op een faire manier verdelen.

Gemiddeld groeit het GDP in de wereld met 2-3 % per jaar. Er komen steeds meer mensen op deze wereld en de economische groei van de afgelopen jaren was nep. Die moeten we terugbetalen, helaas niet diegene die er een vermogen mee hebben verdient, maar wel diegene, die nu de rekening krijgen en diep in de schulden zitten. Iedereen zit te kijken naar de AEX-index en hoopt op de tijden van weleer, ik denk dat het realistischer is om onze consumptie aan te passen aan wat we produceren en verdienen.

De overheid stoot veel taken af, aangezien er grenzen zijn aan de bestuurbaarheid en betaalbaarheid.  Hoe richten we de zorg, lokaal in? De transitie naar privatisering heeft helaas weer een hoop pervers gedrag afgeroepen en sinds de privatisering zijn dus de kosten dramatisch en onbeheersbaar omhoog gegaan. Het lijstje van kritische succes factoren van Elinor Ostrom helpt bij het begrijpen van dit systeemgedrag.

De hele omslag naar duurzame energie. Duurzame energie verbruikt heel veel oppervlakte, hoe gaan we dat verdelen?

 

Conclusie

Elinor Ostrom werk nodigt uit om uit te proberen en te leren, hoe we onze samenleving beter geschikt maken om  te gaan met beperkingen zonder meteen weer door te schieten in verwijten over en weer tussen liberale en socialistische kampen. Haar aanpak heeft trekjes van beide. Daar zit ook een risico in dat beide kampen hierin redenen zien om het af te schieten.

Natuurlijk is haar benadering geen oplossing voor alles, maar het is een veelbelovende start. Bovendien denk ik dat er al heel veel van dit soort zelf-organisatie in onze samenleving bestaat, zonder dat we het een Collectieve Goederen – systeem noemen. Een heel mooi voorbeeld zijn onze waterschappen, die notabene bijna door de Nederlandse overheid waren afgeschaft http://www.rtlnieuws.nl/nieuws/binnenland/kamer-wil-waterschappen-opheffen.

Blijkbaar niemand in Den Haag, die het werk van Elinor Ostrom kent. Gelukkig is door een internationaal rapport, dit voorkomen.

Dus erkenning van dit soort systemen heeft zelfs al meerwaarde om met het snelle besliswerk van tegenwoordig, te vermijden dat we de kinderen met het badwater weg gooien.

Bronnen

http://managementscope.nl/manager/elinor-ostrom

http://www.bol.com/nl/p/governing-the-commons/1001004000830387/